HSP: Positief Hoogsensitief

week van de HSP 2021

HSP, het klinkt als een diagnose. Iets wat je liever niet wilt zijn. Toch hoor je het steeds vaker. Nee, het is geen diagnose. Ja, ik val ook onder de hoogsensitieve personen onder ons. Maar ik ben geen kleinzerig popje of zweverig type, en voel me ook niet speciaal. Ik zal je er iets over vertellen, nu het de week van de HSP is.

logo van week van de hsp

HSP staat voor een set persoonlijkheidskenmerken die worden beschouwd als bovengemiddeld gevoelig. Let op: kenmerken, geen symptomen. Hoogsensitiviteit is geen diagnose zoals ADHD. Het is niets meer dan een serie eigenschappen van een persoon, die erop wijzen dat je sterker reageert op fysieke en mentale prikkels dan gemiddeld. Tegenwoordig schieten de therapieën en coaches om de HSP’er met zijn of haar (meestal haar) ‘conditie’ om te leren gaan als paddenstoelen uit de grond. Is dat niet wat overdreven, voor iets wat geen stoornis of ziekte is?

Als je de genoemde HSP-eigenschappen op Wikipedia leest, herkent iedereen ongetwijfeld wel wat van zichzelf. Maar jezelf hoogsensitief noemen, heeft toch een stigma. Dat van iemand die zichzelf wel heel speciaal vindt, graag anders wil zijn, zich eigenlijk niet zo moet aanstellen. Jankerd, niet lullen maar poetsen!

Katoenen drollenvangers en chakra’s

Zo heb ik het ook lang gezien. Bij HSP dacht ik aan de zijige term ‘indigokind’, aan vrouwen in drollenvangers van biologisch katoen die mandala’s kleuren en steeds over hun gevoelens willen praten. Die met edelstenen hun chakra’s opladen en daar graag de aandacht op vestigen. Gatsie. Nee hoor, ik was gewoon gevoelig. Dat zat me regelmatig in de weg, maar ach iedereen heeft wel wat, toch? Totdat het me inhaalde en ik overspannen raakte, en zowel de betrokken huisarts, coach als praktijkondersteuner zeiden: Verdiep je er nou eens in, alles aan jou schreeuwt HSP.

En warempel, ik herkende me erin en kon er wat mee, zonder mijn nuchtere kijk op het leven geweld aan te doen. En speciaal voelde ik me ook niet: ongeveer één op de vijf mensen is hoogsensitief. Door het mee te nemen in mijn herstel kwam ik dichter bij de kern dan alle therapie in de jaren daarvoor bij elkaar. Wat voorbeelden van mijn HSP-kwaliteiten, die naast lastig ook waardevol blijken:

  • Ik trek me ontzettend aan wat anderen over me zeggen, wat mijn zelfbeeld snel laat wankelen. Daardoor ben ik veel gepest vroeger. Het mooie ervan is dat ik me goed kan verplaatsen in anderen, en makkelijk met de flow meega. Dat is een handige eigenschap als tekstschrijver.
  • Ik pik dynamiek en sfeer tussen mensen om me heen snel op. Vervelend, omdat ik er echt last van heb als er wrijving is tussen mensen om me heen en dit graag op wil lossen in plaats van het te laten waar het hoort: bij die mensen. Mooi, omdat het daadwerkelijk oplossen vaak wel werkt (ook door bovenstaande eigenschap).
  • Ik kan enorm slecht tegen onrecht. Als ik of een geliefde onheus behandeld worden, kan ik daar jaren later nog om kniezen met dezelfde intensiteit. Anderzijds maakt het ook dat ik mijn eigen gedrag constant toets op rechtvaardigheid en leer van mijn fouten, omdat ik er evenveel last van heb als ik niet goed naar mijn geweten gehandeld heb.

Grenzen stellen

Grenzen stellen, dat is het mantra (oei,toch nog zweverig!) vandaag de dag. Het is voor iedereen belangrijk, want in de huidige maatschappij sta je constant aan en ligt de lat hoog. De perfecte echtgenote, vriendin, werknemer, dochter, allemaal tegelijk alsjeblieft. Zeker als HSP’er kun je daar (onbewust) veel last van hebben. Ik dus ook. Maar nu ik het weet, voel ik me niet meer een jankerd als ik mijn grenzen beter bewaak. Want uiteindelijk heeft niemand er wat aan als ik ongelukkig word van teveel mijn grenzen (laten) overschrijden om me niet te laten kennen. En heb ik meer ruimte om mijn sensitiviteit juist voor me te laten werken, op een positieve manier. Want de kanten ervan die alleen maar mooi zijn, zou ik niet willen missen.

een vrouw die geniet van bloesem aan de bomen

Een songtekst of gedicht zo mooi vinden dat het me steevast aan het huilen maakt. Intens genieten van bloesem aan de bomen of de geur van gras in de zomer. Mijn man die moet lachen als ik weer alle kaartjes en draadjes uit kleding knip omdat ik anders gek word van hoe het prikt of kriebelt. Een klankbord zijn voor vriendinnen, omdat ik zo goed luister en met ze mee kan denken. Mijn creativiteit. Want ik val dan onder de noemer HSP, maar ik ben vooral Marloes.

Wat is het met ismes

Realisme. Kubisme. Neoïsme. Narcisme. Allemaal woorden die een set eigenschappen omschrijven onder één grote paraplu. Wanneer voldoet zo’n scala aan eigenschappen aan de eisen van een parapluterm? En gaan ismes wel mee met de tijd?

Ismes en -isten

Wat zegt Wikipedia over ismes? “Een isme is een zelfstandig naamwoord dat eindigt op het suffix -isme. Tevens wordt het (bij wijze van metonymie) gebruikt om een breed scala aan ideologieën, concepten en dergelijke aan te duiden.Later werd het gebruik uitgebreid om woorden te vormen ter aanduiding van concepten, systemen, leefwijzen, georganiseerde activiteiten, ideologieën, artistieke stromingen en andersoortige fenomenen. De meeste ismen betreffen concepten die op enigerlei wijze tot de menselijke rede of menselijk handelen zijn te herleiden. Soms echter worden er ook verschijnselen uit de natuur mee aangeduid, zoals botulisme.”

Goed verhaal, lekker kort. Laten we eens focussen op de ismes die gebaseerd zijn op menselijke rede. Daarmee vereenzelvig je je door jezelf als een -ist aan te duiden. Aanhanger van realisme? Dan ben je een realist. Val je door je persoonskenmerken onder de omschrijving van narcisme? Dan ben je een narcist. Heb je een leefwijze waarin een breed scala aan alcohol centraal staat? Alcoholist.

Soms krijg je zo’n term als beoefenaar of stralend voorbeeld (ongewild) toebedeeld door anderen, en soms kies je er zelf voor. Een alcoholist was liever niet omschreven als zodanig, terwijl je als realist dat isme waarschijnlijk zelfverkozen uitdraagt. Maar als een ander jou een isme toebedeelt, vereenzelvig je je er dan evenveel mee als iemand die zichzelf ermee omschrijft- zij het als trots of juist een excuus? Als de beleving van een isme voor iedereen anders is, kun je je afvragen wat precies de waarde en het gewicht van zo’n woord is.

Ismes of hokjes

Veel van de ismes stammen uit het verleden. Kunststromingen bijvoorbeeld, zoals het kubisme of het surrealisme. Maar kijkend naar de artistieke stromingen die er sinds de 20e eeuw bij zijn gekomen, worden de ismes nog maar mondjesmaat gebruikt. En de kunststromingen van de 21e eeuw worden überhaupt niet meer zo omschreven. Die ontwikkeling zijn op meer vlakken zichtbaar, zoals die op het terrein van menselijk handelen. Tegenwoordig spreken we minder vaak onomwonden van autisten, maar eerder van personen die op het autistisch spectrum zitten. En is de aloude term alcoholist behoorlijk ingeburgerd, maar voor verstokte gebruikers van nieuwere genotsmiddelen als drugs is dan weer geen isme bedacht. Wat zou daar bij passen? Jointist? Cokeist? Pepist? Hallucinist?

Je zou kunnen zeggen dat ismes niet met de tijd zijn meegegaan. Een dergelijke simplificatie van een mens of concept staat in mijn ogen dan ook vrij haaks op de waarden van onze samenleving vandaag de dag: diversiteit, inclusiviteit en ruimdenkendheid. Iedereen moet zich vrij voelen om zichzelf te kunnen zijn, en in hokjes denken is geen deugd. Zelfs genders zijn op de schop genomen, dus past het dan nog wel om mensen en concepten in de hokjes te plaatsen die ismes zijn?

Neoïsme

Ooit als parodie op de ismes werd neoïsme bedacht: moderne kunst die per definitie niet te definiëren mocht zijn. Ironisch genoeg werd neoïsme hierdoor alsnog een isme; voor kunst die zich niet liet categoriseren. Is de behoefte aan categoriseren wel te weerstaan? Zelf denk ik dat de behoefte om door middel van een hapklaar begrip een groep eigenschappen in een hokje te kunnen plaatsen ook in een vrijdenkende samenleving zal blijven. En wie weet wat dat nog brengt. Nieuwe ismes, of verbeterde oude ismes met nieuwe sets eigenschappen die beter en ruimer zijn dan de versies die we nu kennen. Niks zo mooi als taal!

Oh, but my Darling.. what if you fly? Versla je innerlijke saboteur

Je bent 30+ en je wilt wat. Iets anders dan wat je al zo lang kent en doet, want dat heeft geen verrassingen meer voor je. En eigenlijk weet je diep in je hart wel wat je wilt en kunt. Maar wanneer ga je die sprong nu wagen? Of laat je jouw innerlijke saboteur je de weg op de hoge duikplank versperren?

innerlijke saboteur / impostor syndrome

Tot op zekere hoogte is aan jezelf twijfelen gezond: een kritische blik maakt de weg vrij voor zelfverbetering, en door je te meten met anderen is persoonlijke groei mogelijk. Lastiger wordt het, wanneer je in je eigen kritische ogen altijd het onderspit delft in die vergelijkingen. En dus reageer je niet op die vacature, schrijf je je niet in voor die opleiding, sla je die opdracht af. Want wat als je door de mand valt? Als amateur, na-aper, of hoe jouw innerlijke saboteur het ook maar omschrijft. Klinkt dat bekend?

Wees gerust, je bent niet de enige. Er is zelfs een term voor: impostor syndrome, oftewel oplichterssyndroom. Geschat wordt dat maar liefst 70% van de bevolking, en dan met name vrouwen, bekend is met zulke gevoelens. Dus ook tussen de mensen waar jij zo naar opkijkt vanwege hun successen of vaardigheden, zitten ze. Mensen die ondanks wat ze bereikt hebben zichzelf een bedrieger voelen, die ieder moment door de mand kan vallen. Kijk voor de grap eens naar de Wikipedia omschrijving van oplichterssyndroom. Heb jij je wel eens zo gevoeld?

Ik wel. Toen ik een carrièreswitch maakte van biotechnicus naar een creatieve functie, en later toen ik voor mezelf wilde beginnen als tekstschrijver. Om nog maar te zwijgen over het schrijven van een persoonlijk blog! En eerlijk: het is ook eng. Ondernemen, vertrouwen op je talent, jezelf promoten.. Maar hoeveel dingen die je ooit eng vond, bleven precies even eng nadat je het toch deed? Die tweede tattoo was vast minder spannend dan de eerste. En de tweede sprong van de hoge duikplank ook. Je gedachten en je innerlijke saboteur, die zijn je grootste hindernis.

If not now, then when?

herschrijf je script

Je innerlijke saboteur overwinnen, misschien lukt dat wel nooit helemaal. Maar je kunt wel het script in je hoofd herschrijven, stukje bij beetje. Niet denken: ‘Zij kunnen dat veel beter dan ik, wie ben ik nou helemaal’ maar ‘zij zijn echt goed, daar kan ik veel van leren!’ En over die gevoelens praten, dat lucht al zoveel op- want je bent niet alleen. 70%!

Ik ben ervan overtuigd dat als je uitspreekt wat je graag wilt en een open vizier houdt, op je pad komt wat je nodig hebt. De persoon die jou kan helpen, de kans die je zoekt, maar ook de les die noodzakelijk is. Is er echt een reden om de sprong niet te wagen? Zie je echte beren op de weg, of is het je innerlijke saboteur in een berenpak?

There is freedom waiting for you, on the breezes of the sky

And you ask: ‘what if I fall?’

Oh, but my darling. What if you fly?

Volksmenners – politieke revolutie of niet?

Het is 7 januari 2021, en fanatieke aanhangers van Trump hebben het Capitool in Washington bestormd. Ervan overtuigd dat ze bezig zijn met een politieke revolutie. Aangespoord door hun groot leider die alle belangrijke verkiezingen verloren heeft. Hoewel Trump ze uiteindelijk vraagt huiswaarts te keren na zijn oproep tot verzet, houdt de nog-14-dagen-president de complottheorieën over een gestolen verkiezing vol. Hij zegt van de dolle menigte te houden, speciaal als ze zijn. Een knap staaltje volksmennen en -minnen: een aai over de bol voor het vuile werk. Een opgerichte galg staat als stille getuige van de aanval op het plein.

galg op het capitool als politieke revolutie

Gouden WC

De man die vroeger opschepte over zijn gouden WC, wist zich succesvol te presenteren als voorvechter van de arbeidsklasse. Virtuoos bespeelt Donald Trump via Twitter de onderbuikgevoelens van miljoenen boze Amerikanen, leugens niet schuwend. Hij spreekt zijn toehoorders toe met simpele oneliners. Make America great again! Drain the swamp! Lock her up! Een frisse wind voor mensen die niets ophebben met de bewindvoerende politieke elite. ‘He tells it like it is’, zeggen zijn fans. En dat bracht Donald ver.

Politieke revolutie of een cyclus?

Een frisse wind die de democratie opschudt is op zich niets nieuws. In democratische landen staan meer en meer wereldleiders aan het roer die niet van tegenspraak houden. Zonder scrupules wijzen ze vijanden van het volk aan om hun positie versterken. En dus zijn de zittende politici corrupt, maken ze het land kapot,en is de media onbetrouwbaar. In Plato’s de Staat betoogde Socrates al dat een democratische samenleving nooit passend is voor iedereen met al zijn regeltjes. En daarom kwetsbaar is voor populisme en uiteindelijk altijd naar een demagoog zal neigen die de huidige politiek failliet verklaart (en dat zelfs zonder social media die debet is aan polarisatie). Gelukkig is de grote leider wél te vertrouwen, die een revolutie of juist een terugkeer naar vervlogen tijden belooft- als je hem volgt.

socrates quote
Simpsons Socrates did it!

Ben ik verrast door wat er nu in de Verenigde Staten (what’s in a name) gebeurt na 4 jaar Trump? Nee. Ik hoop wel dat de opschudding van de democratie in de Verenigde Staten de elite wakker schudt. Spanningen onder een volk dat zich onbemind voelt moeten serieus genomen worden. Maar ik hoop ook dat boze Nederlanders, die stemmen op basis van wantrouwen en onderbuikgevoelens, het verschil gaan zien tussen een leider en een volksmenner. Volksmenners mennen het volk, maar minnen zichzelf. Zien we een politieke revolutie, of een cyclus?